Say nắng của Ivan Bunin là một câu chuyện tình lãng mạn đẹp như một bài thơ. Trong cuộc tình chóng vánh như gió thoảng đó, viên sĩ quan thậm chí còn không biết chút gì về danh tính của người đàn bà đã làm thay đổi cuộc đời anh. Khi bắt đầu cuộc phiêu lưu tình ái kỳ lạ này, anh đã nghĩ chỉ để “giải trí một cách ngộ nghĩnh”. Thế nhưng, ngay khi người phụ nữ đó vừa rời xa, anh bỗng hiểu rằng anh vừa bị một “cú đấm của mặt trời” và “cuộc đời thiếu vắng nàng, sẽ thừa, sẽ không cần thiết biết bao nhiêu!”.
Mang hơi hướng Say nắng của Bunin, truyện ngắn Giữa mặt đất và bầu trời của Victoria Tokareva (Tuyển tập truyện ngắn Một ngày không nói dối) kể về Natalia, một phụ nữ xinh đẹp lấy chồng từ năm 18 tuổi và ly dị sau 8 tháng chung sống. Trên chuyến bay đến Bacu với người tình, Natalia gặp một chàng trai trẻ và chàng trai đó đã khơi lên trong trái tim cô những cảm xúc rất lạ lùng, giống như men say. Với kiểu “kết cấu tâm thái”, Giữa mặt đất và bầu trời chỉ là sự miêu tả những trạng thái tâm lý và tình cảm, là sự đan xen của những mảng ký ức nhân vật, thêm vào đó chút liên tưởng, so sánh mang màu sắc tâm lý rất đàn bà. Trong trạng thái lơ lửng giữa mặt đất và bầu trời, Natalia nhận ra cuộc đời chỉ thực sự có ý nghĩa khi có một bờ vai tin cậy để tựa vào mỗi khi sợ hãi và cô đơn! Cô cũng nhận ra, sự đồng cảm khiến hai con người xa lạ chỉ sau mấy phút gặp gỡ bỗng thấy thân thiết như đã biết nhau từ hàng trăm năm trước. Nhưng rồi khi ở trên mặt đất, khi trái tim thôi không còn loạn nhịp, sau nhiều đêm thao thức bởi ánh mắt đau đáu của người bạn đồng hành, cô cũng hiểu ra một điều: “Nếu định nhổ một cái cây lên, nhất định bạn phải trồng nó sang một chỗ khác để nó tiếp tục lớn lên và đâm chồi nảy lộc... Khi còn rất trẻ, người ta có thể dễ dàng nhổ lên những rễ cây non và ném chúng đi, bởi cứ ngỡ rằng tất cả còn đang ở phía trước và mọi điều tốt đẹp nhất sẽ đến trong tương lai”.
Có một người phụ nữ xinh đẹp cũng không đành lòng nhổ lên những rễ cây non. Đó là Francesca trong Những cây cầu ở quận
Mọi câu chuyện tình nếu chỉ dừng lại ở những đam mê thể xác sẽ không khiến người ta trăn trở và bồi hồi khi gấp trang sách lại. Cái chất men say mà Francesca đắm đuối tận hưởng không phải là những hoan lạc nhất thời mà tình yêu mang lại. Thanh cao hơn thế, đó còn là sự đằm thắm về tinh thần, sự giao thoa về tâm hồn. Xa hơn thế, câu chuyện tình ở
Sự dồn nén, giằng co trong nội tâm của Francesca được miêu tả hết sức thành công. Để cưỡng lại và vượt qua sự cám dỗ, Robert và Francesca đã phải vận dụng mọi thứ triết lý về can trường và hy sinh. Nghe có vẻ sáo mòn, nhưng thực sự Francesca đã hy sinh hạnh phúc cá nhân, hy sinh những khát khao tình ái để không phá hủy cuộc sống của những người thân. Và Robert là một người đủ nhạy cảm để thấu hiểu những gì đang diễn ra trong con người Francesca và để chị ở lại với sự lựa chọn của chị. Họ đã không - tìm - cách - sở - hữu - nhau, đối với họ, chỉ cần sự hiện diện của người mình yêu trên cuộc đời này đã là đủ: “Sau này em không còn ngồi bên anh trên cỏ ở đây nữa. Nhưng anh sẽ có em trong lòng anh như một tù nhân tự nguyện”. Chỉ có bốn ngày, song những gì xảy ra giữa Robert và Fracesca không phải là một cuộc phiêu lưu tình ái. Đó là một tình yêu sâu sắc và trọn vẹn, đi theo họ trong suốt cuộc đời.
Còn rất nhiều những câu chuyện tình, trong đó những người tình truyền kiếp “rơi thẳng vào nhau” khi cuộc đời họ đã được an bài, như cuộc tình của Zhivago và Lara trong Bác sĩ Zhivago của Boris Pasternark chẳng hạn. Cũng như Francesca, hai nhân vật Zhivago và Lara cũng bị giằng xé giữa tình yêu và bổn phận. Họ nhận thấy mình đang chìm đắm trong một tình yêu định mệnh. Thế nhưng, khác với Francesca, cuộc đời của các nhân vật trong Bác sĩ Zhivago là một chuỗi những khổ đau dằn vặt không lối thoát và họ đã chọn cái chết như một sự giải thoát khỏi định mệnh trớ trêu!
Trong hành trình kiếm tìm hạnh phúc, mỗi người trong chúng ta đều có thể bất thần bị trúng một “cú đấm của mặt trời”. Sau cơn chếnh choáng và mất thăng bằng, có người sẽ như Natalia, sớm nhận ra không dễ dàng gì để nhổ bật một rễ cây mà mình đã nhọc công vun trồng bấy lâu. Có người sẽ như chàng sĩ quan trẻ tuổi, thấy đời mình trở nên vô nghĩa khi để tuột mất tình yêu, một tình yêu đích thực chỉ đến một lần duy nhất và không bao giờ có nữa, dù có sống bao nhiêu cuộc đời. Cũng có người sẽ như Francesca, chọn lựa trách nhiệm và bổn phận làm triết lý để sống và yêu thương… Đương nhiên, không ai muốn lựa chọn một kết cục đau buồn như Zhivago và Lara. Mang trong tim một tình yêu quá lớn, không thể lùi lại cũng không thể bước tiếp, họ đã chọn cách dừng lại vĩnh viễn ở điểm tận cùng của nỗi mong nhớ và sự tuyệt vọng!
Không chuyện tình nào trong những câu chuyện tình kể trên được khép lại bằng cái kết có hậu: “Và họ sống bên nhau hạnh phúc đến đầu bạc răng long…”. Tất cả đều là những cuộc tình dang dở. Nhưng ở một khía cạnh nào đó, mối liên hệ vô hình trong tâm tưởng khiến họ mãi mãi không thể rời xa nhau. Và nói theo cách của chàng nhiếp ảnh gia lãng tử Robert Kincaid, họ như những đường thẳng song song tưởng chừng không bao giờ gặp nhau nhưng hóa ra lại có thể giao hòa ở một nơi rất xa, nơi đó là “ảo giác của hội tụ”…
